این یک گزینه ی پیشنهادی برای دل چسب کردن گرمای تابستان نیست.
کوکا مشدی نام نمایشگاه گروهیای است که این روزها در گالری ثالث بر پا است. نمایشگاهی که یک حقیقت تاریخی را یادآور میشود: مردم ما ید طولایی در ایرانیزه کردن فرهنگهای وارداتی دارند!
سال 1886 میلادی شرکت کوکاکولا در آمریکا شروع به کار کرد و سال 1336 شمسی کارخانهی خوشگوار مشهد تحت نظر کمپانی کوکاکولا تولید نوشابه را آغاز کرد و اکنون بعد از شصت و اندی سال، کوکاکولا که یکی از سمبل های ایالت متحده آمریکا به شمار می رود، بخش مهمی از زندگی روزمره ی ما شده است تا آن جا که کوکاکولا نام چهارراهی شناخته شده در تهران است و تا همین چند سال پیش ترکیب کیک و کولا میان وعدهای لاکچری برای جوانان دهه شصت و پنجاه به شمار می رفت.
با این مقدمه قابل فهم است که چرا کوکامشدی سوژه ای جذاب برای هنرمندان محسوب می شود. آن قدر جذاب که نمایشگاهش یک بار در سال 1392 برگزار شد و بار دیگر، اکنون، از سوم تا بیست و یکم بهمن ماه در گالری ثالث در جریان است. این نمایشگاه به کیوریتوری سعید نودهی و محمدجعفر پاکروان و با همراهی 19 هنرمند دیگر برگزار شده است.
در تمام آثار تجسمی به نمایش درآمده در این گالری (همان گونه که از نامش پیداست) کوکاکولا _ به عنوان محور کار یا تنها عنصری کوچک از کل اثر_ حضور دارد، اگرچه کوکا در ابتدا یک محصول آمریکایی بود اما بعد از چند دهه چنان در ایران رواج پیدا کرد که پر بیراه نیست اگر بگوییم اکنون قسمتی جدایی ناپذیر از فرهنگ عامیانه ی ما است. به جز این، نقطه ی اشتراک دیگری که آثار دارند استفاده از سایر المان هایی است که از دل زندگی روزمره ی ایرانی بیرون امده است: زنی چادر به سر، کتری چای، میدان آزادی، استفاده از تصویر بزرگان ایرانی و نقش و نگار سنتی
با تمام این اوصاف و با نظر به نام نمایشگاه می توان ادعا کرد کوکامشدی ناگزیر از پاپ بودن است.
و البته این یک جنبه ی منفی نیست. اگرچه شاید با شنیدن هنر پاپ اولین چیزی که در ذهن می آید، کارهایی سطحی و تجاری و صرفا در خدمت سرمایه باشد. اما تاریخ هنر ثابت کرده است که ذات پاپ آرت می تواند کاملا بر خلاف این عمل کند.
پرویز تناولی، پیشگام سبک پاپ آرت در ایران در این باره می گوید: « پاپ با این که بر مبنای هنر تجاری استفادهشد ولی خودش تجاری نبود. لیختن اشتاین وقتی از یک تبلیغ تجاری استفاده می کند قصد اشاعه و ستایش آن را ندارد بلکه هدفش نشان دادن عمومیت یافتن یک محصول یا پدیده است. این ها آن چه را که برای مردم قطب شده بود انتخاب و مبنای هنر را بر آن گذاشتند…»
از پلهها که وارد فضای گالری میشوید پیش از هر چیز به مجسمه های بیست و سه سانتی سنگی بطری نوشابه بر میخورید. کوکا سنگی مجسمه های حجت سالارمحمدی است. هفت بطری سنگی، منقش به طرحهای سنتی و ابیاتی از شاعران کلاسیک در باب قدح و ساقی و کوکا.
پشت سر مجسمهها، تابلوی نوشدارو، اثر عادل یونسی، در ابعاد 120 در160 قرار دارد. تابلویی که با ترکیب نقاشی کهن و المانهای مدرن، موقعیت تازه ای را به وجود آورده است. این تابلو نیز 120 میلیون تومان قیمت گذاری شده است که گرانترین اثر این نمایشگاه محسوب می شود.
هدف مشترکی که بیشتر آثار این نمایشگاه دنبال می کنند، خلق موقعیت های طنز و طعنه آلود با کنار هم قرار دادن و ترکیب عناصر سنتی و مدرن است. مانند تابلوی داغستان اثر محمدجعفر پاکروان که در آن مردی با ظاهری امروزی، کوکا در پیالهی خواجهای میریزد و همچنین تابلوی یک و نیم لیتری همایونی اثر علیرضا پویا که در آن ناصرالدین شاه را به تصویر کشیده است که بطری نوشابه ی خانوادهای را در دست دارد و روی جعبهی کوکا نشسته است. ملغمهای پارادوکسیال، درست مانند نام آشنای نمایشگاه: کوکا_مشدی. هرچند این مهم را نباید نادیده گرفت که ترکیب « چهره ای شناخته شده از ایران قدیم به همراه المانی مدرن » آن قدر اجرا شده است که دیگر می توان نام کلیشه بر آن گذاشت.
کلاژ با قوطی نوشابه، ترکیب مواد روی پارچه، آکرلیک روی بوم و مقوا، کلاژ لیپتون و دیجیتال پرینت از سری تکنیکهایی هستند که در آثار نمایشگاه استفاده شدند.
تابلوی دیگر، اثری از فرشاد آل خمیس است، او که به کالیگرافیهایش شهرت دارد در این کار خود هم با همان سبک و سیاق تصویری از یک قوطی کوکاکولا در پس زمینهای منقش کشیده است. . او پیشتر نیز در نمایشگاه « وات د پاپ» که منحصرا به هنر پاپ ایرانی اختصاص داشت، شرکت کرده بود. آل خمیس در حراج تهران هم اثری داشته است.
مهدی میرباقری هنرمند دیگری است که در این نمایشگاه شرکت کرده است. ردپای «پاپ» در کارنامه ی او به وفور دیده می شود. همانند نمایشگاه «ایرانیزه» که نمایشگاه مستقل او بود و یا شرکتش در نمایشگاه گروهی «وات د پاپ» که آذر 99 در گالری ثالث برپا شد. کار او با تکنیک دیجیتال پرینت روی چوب است و با تلفیق پاپ آرت و عناصری از فرهنگ عامه ی ایران تابلوی دو تکه خلق کرده است. قسمت بالایی تابلو زنی اروپایی چادر سر کرده و قوطی نوشابه دست گرفته است و قسمت پایینی آن تصویر کاملی از قوطی کوکا، با این جمله به چشم میخورد: همه چیز با کوکاکولا بهتر میشود انشاا…
تابلوی قابل توجه دیگر نمایشگاه، نقاشی پپسی اثر محمود آزادنیا است. حضور یک پرترهی تمام از رقیب قسم خوردهی کوکاکولا در نمایشگاه کوکامشدی همانقدر غریب و متناقض است که زنی غربی با شمایل بازیگران دهه شصت میلادی، چادر سر کند.
اثر دیگر با نام خیابان یک طرفه متعلق به فرشید داوودی است که با تکنیک رنگ روغن روی روزنامه فشرده و با ارجاعاتی سیاسی و اجتماعی اجرا شده است.
یکی از وجوه مشترک برخی آثار در این نمایشگاه ارجاعات و تلمیحات کارها به آثار کلاسیک و یا قدیمیتر از خودشان است، مثل تابلو خدمتکار کوکاکولا اثر افشین کوشا که به نقاشی مشهور خدمتکار آشپزخانهی اثر یوهانس فریمر اشاره دارد و در آن خدمتکار به جای پیالهای آب، نوشابه میریزد و یا اثر بگذار آشغال بخورند که اسمش از کتابی به همین نام، که نقدی بر سرمایه داری و توزیع ناعادلانه ی غذا است، وام گرفته شده است.
محمود آزادنیا، فرشاد آل خمیس، مریم اشکانیان، فریدون امیدی، بهاره بابایی، افشین باقری، محمد جعفر پاکروان، علیرضا پویا، سمیه حجازی، فرشید داوودی، حجت سالار محمدی(بهجو)، رسول سلطانی، ایمان صادقی، مجید عسگری، جواد قنبرپور، افشین کوشا، علی محبوبی صوفیانی، مهدی میرباقری، زهرا نعمتی، عادل یونسی هنرمندانی هستند که در این پروژه مشارکت داشتند.
نمایشگاه کوکا مشدی، نسبتا کوچک و جمع و جور است و بازدید از آن زمان چندان زیادی نمیگیرد. اگرچه در سال 92 این نمایشگاه مورد هجمهها و نقدهای منفی از طرف برخی رسانههای راستگرا قرار گرفت با این حال، ایدهی کوکاکولای مشهد بعد از هفت سال هنوز هم می تواند حرفهایی برای گفتن داشته باشد.
