سایۀ شوم دیوارنگارۀ پاکشدۀ بنکسی در اینترنت دستبهدست میشود
پاکسازی دیوارنگارۀ بنکسی از دیوار بیرونی دیوان دادگستری لندن، به استعارهای بدل شده از سرکوب فزایندۀ معترضان در سراسر جهان بهدست دولتها.
ادارۀ ساختمان دادگستری در ظف کمتر از دو روز آخرین دیوارنگارۀ شابلونی بنکسی ـ تصویری از یک قاضی در حال حمله به یک معترض ـ که در مرکز لندن پدیدار شده بود را پاک کرد. با این حال، آنچه از این اثر هنری برجای مانده، لکهای تیره و سایهمانند است که بهطرزی هولناک «فرشتۀ مرگ» نقابدار با داسی در دست را تداعی میکند؛ تصویری که خود به تنهایی توجه بسیاری را برانگیخته است.
ماجرا از صبح دوشنبه، هشتم سپتامبر، آغاز شد؛ زمانی که این دیوارنگاره بر دیوار بیرونی دیوان دادگستری سلطنتی دیده شد ـ تنها چند روز پس از آنکه پلیس نزدیک به ۹۰۰ نفر را در جریان تظاهراتی در حمایت از کنشگران فلسطینی بازداشت کرد. تصویر تأملبرانگیز، قاضیای را نشان میداد با کلاه و ردای رسمی، در حالیکه چکش قضاوت را بالای سر خود بلند کرده، بر فراز معترضی چمباتمهزده ایستاده است؛ معترضی که پلاکاردی خونآلود در دست دارد. بنکسی، طبق معمول، با انتشار تصویری از اثر در حساب اینستاگرام خود، مالکیت آن را تأیید کرد.
در این پست اینستاگرامی اشارهای مستقیم به بازداشتهای گسترده نشده بود، اما برخلاف برخی آثار مبهمتر بنکسی ـ همچون شابلون «فانوس دریایی» در ماه مه ـ این اثر نیازی به توضیح نداشت: انتقادی آشکار و تند از سانسور حکومتی بود، و دنبالکنندگان بنکسی با ستایش فراوان به آن واکنش نشان دادند.
چند ساعت بیشتر طول نکشید که دیوارنگاره از انظار پنهان شد. تا پایان روز، ادارۀ دادگاهها و محاکم سلطنتی، نهاد دولتیِ مسئول مدیریت محاکم در انگلستان و ولز، با ادعای «حفظ اصالت تاریخی» ساختمان بهعنوان بنایی ثبتشده، تصمیم به حذف اثر گرفت. ویدئوهایی که در دهم سپتامبر در شبکههای اجتماعی منتشر شد، کارگری را نشان میداد که با فرچهای دستهدار مشغول پاک کردن نقاشی است.
بهنظر میرسد که محو کردن این دیوارنگاره اکنون خود به بخشی از اثر تبدیل شده است؛ استعارهای بهجا و گویای سرکوبهای گستردهای که دولتها علیه اعتراضات حامیانِ فلسطین در سراسر جهان اعمال میکنند ـ همانگونه که کاربران نیز اشاره کردهاند.
یکی از کاربران اینستاگرام زیر ویدئوی پاکسازی اثر نوشت: «این یک پرفورمنس فوقالعاده است که پیام بنکسی را هزار برابر تأثیرگذارتر منتقل میکند.» گروه رپ ایرلندی نیکپ (Kneecap) که به مواضع حامی فلسطین خود شناخته میشود، نیز در صفحۀ ایکس نوشت: «نمیتوان نسلکشی را شست… همدستی شما همیشه باقی خواهد ماند.»
هیاهوی آنلاین پیرامون این رویداد برای بنکسی چیز تازهای نیست؛ آثار او همواره با واکنش عمومی و تعامل اجتماعی گره خوردهاند. بسیاری از کاربران حدس زدهاند که خود هنرمند نابودی اثر را پیشبینی کرده بود و آن را به نقاشی «دختری با بالون» (۲۰۰۶) پیوند دادهاند که در حراج ساتبیز سال ۲۰۱۸ بهطور خودکار رشتهرشته شد (اثری که بعدها به قیمت ۲۵ میلیون دلار فروخته شد).
یکی از کاربران ردیت نوشت: «بنکسی عمداً ساختمانی تاریخی را انتخاب کرده بود که قانوناً موظف به پاکسازی دیوارنگاره از روی آن هستند.»
خواه بنکسی از سرنوشت اثر خود آگاه بوده یا نه، تصویر بهجا مانده یادآور روح پایدار مقاومت مدنی است.
کاربر دیگری در ایکس نوشت: «سایهای که باقی مانده اگر نه بیشتر، به همان اندازهی اثر اصلی تأثیرگذار است. میتوانند بکوشند اعتراض را پاک کنند، اما موفق نخواهند شد.»
در همین راستا، هنرمند خیابانی افغان شمسیا حسنی در گفتوگو با هایپرالرژیک اظهار داشت که پاک شدن جزئیات اثر تنها پیام اصلی آن را «تشدید» کرده است:
«پاک کردن آثار بنکسی همچون پاک کردن آزادی بیان، حقیقت و صدای مردم است. این جزئیات نیستند که اهمیت دارند، بلکه احساساتیاند که در مخاطب برمیانگیزند — و گاه، تنها یک سایه میتواند تمام داستان را روایت کند.»
